Risk bilgilerinin değişimi ve günümüz ticaret anlayışının yön değiştirmesiyle güncellenen risk parametrelerinin bir ihtiyacı olarak ortaya çıkan Gümrük Risk Yönetim Sistemi aynı zamanda e-ticaretin küresel ticaret üzerinde hacminin artması ve ticaret iş modellerinde meydana getirdiği değişiklikler nedeniyle, gümrükler tarafından denetlenen sevkiyatların hacmi de günden güne katlanarak artmaktadır.

Risk analiz merkezleri arasında bilgilerin hızlı ve kullanımı kolay şekilde doğrudan paylaşılması için güvenlik riskleri, sağlık, çevre, ürün güvenliği ile ilgili güvenlik riskleri, fikri mülkiyet hakları ve nakit kontrolleri dahil finansal ve ticari riskler gibi çok çeşitli olası risklerin kontrolü noktasında ortaya çıkan Gümrük Risk Yönetim Sisteminin gelişmesiyle birlikte ilk defa 15 Mart 2021 tarihinde uygulamaya konulan İthalat Kontrol Sistemi 2 (ICS-2)’nin önemini daha da artırmaktadır.

ICS-2 ile birlikte Gümrük risk analizi ve kontrollerinin, özellikle güvenlik ve güvenlik riskleri, hava kargolarında olabilecek tehlikeli patlayıcılar, narkotikler, tehlikeli sahte ilaçlar, tehlikeli oyuncaklar veya elektronikler, silahlar ve her türlü organize kaçakçılığın önlenmesi gibi birçok konuyu kapsadığı görülmektedir.

Bu çerçevede, Makalemizde ICS-2 sistemini daha iyi anlayabilmek adına, öncelikle Gümrük Risk Yönetim Sistemi (CRMS)’ye değinilerek, ICS-2 olarak belirtilen kavramın ne olduğunu, sonrasında işleyişini ve Ülkemiz açısından durumu incelenmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Gümrük Risk Yönetimi, CRMS, İthalat Kontrol Sistemi, ICS,

GİRİŞ

Avrupa Birliği (AB) gümrük bölgesindeki gümrük kuralları ve prosedürleri için yasal çerçevenin belirlendiği Birlik Gümrük Kanunu’nun (Union Customs Code-UCC) 46’ncı maddesi uyarınca düzenlenen Gümrük Risk Yönetimi Sistemi (CRMS), Avrupa Birliği’ne üye ülkeler arasında yer alan risk yönetimi ve kontrol uygulamalarını geliştirmek ve bölgedeki tüm ülkelerde uygulamada yeknesaklığı sağlamak amacıyla oluşturulmuştur ve bu kapsamda gümrük risk yönetimini güçlendirmek için daha iyi koruma sağlaması, tedarik zincirlerinin ve nakliyenin güvenliği açısından AB iç pazarın güvenliği, dış sınırları boyunca yasal ticaretin serbest akışını kolaylaştırmayı amaçlarken AB dış sınırları boyunca yasal ticaretin serbest akışını kolaylaştırmayı hedeflemiştir.

AB’de 2011 yılından itibaren uygulamaya konulan, risk analizi yöntemleri kapsamında, eşyanın AB üyesi herhangi bir ülke giriş gümrük idaresine varmasından önce hızlı bir şekilde risk analizini tamamlamak ve risk oluştuğu durumda en uygun yer ve zamanda müdahale edilebilmesi için İthalat Kontrol Sistemi (Import Control System) oluşturulmuştur. Sonrasında geliştirilen bu sistem, 15 Mart 2021 tarihi itibariyle Import Control System 2(ICS2) olarak güncellenmiştir.

Makalemizde bu çerçevede, ICS2 sistemini daha iyi anlayabilmek adına, öncelikle Gümrük Risk Yönetimi Sistemi (CRMS) ve sonrasında İthalat Kontrol Sistemi-2( ICS2) olarak belirtilen kavramın ne olduğu ve işleyişine değinilecektir.

GÜMRÜK RİSK YÖNETİMİ SİSTEMİ (CRMS)

Risk bilgilerinin değişimi ve günümüz ticaret anlayışının yön değiştirmesiyle güncellenen risk parametrelerinin bir ihtiyacı olarak ortaya çıkan Gümrük Risk Yönetim Sistemi (CRMS) 2005 yılında kurulmuş olup, üye devletlerdeki risk analiz merkezleri arasında bilgilerin hızlı ve kullanımı kolay şekilde doğrudan paylaşılması için güvenlik riskleri, sağlık, çevre, ürün güvenliği ile ilgili güvenlik riskleri, fikri mülkiyet hakları ve nakit kontrolleri dahil finansal ve ticari riskler gibi çok çeşitli olası riskleri kapsar.

CRFS kuruluşunda birtakım aşamalar öngörülerek planlanmıştır. Bu aşamaları;

• Ortak risk kriterleri ve standartları,
•  Öncelikli kontrol alanları ve risk bilgilerinin değişimi olarak sıralamak mümkündür.

1 Ocak 2022’de CRMS üye devletlerin bir araya gelerek ortak bir uzlaşı sağlayarak CRMS-2 olarak bilinen son teknoloji ürünü bir sistemi sağlamak için kapsamlı bir şekilde yeniden şekillendirildi. Son sistem ile birlikte gümrük idareleri arasında riskle ilgili bilgilerin hızlı ve kolay, gerçek zamanlı alışverişine, AB’deki gümrük idareleri arasındaki iletişimi hızlandıracak araçlara ve risk ve kontrolle ilgili bilgilerden oluşan benzersiz bir merkezi veri tabanına sahip olması amaçlanmış ve uzun vadede sınırın bir noktasında tespit edilen risklerin diğer herhangi bir noktada ele alınmasını sağlamak için sisteme uyarıların eklenmesiyle herhangi bir gümrük idaresinde riske dayalı uyarının anında gönderilebilir ve gösterilebilir olması sağlanmıştır.

CRMS-2 bu haliyle AB’nin 27 Üye Devletinin yanı sıra Norveç ve İsviçre’deki gümrük topluluklarını birbirine bağlarken, sistem içersin de tüm uluslararası limanlar, havaalanları, büyük kara sınır kontrol merkezleri ve tüm ulusal risk analiz merkezlerini de kapsamaktadır. Bu haliyle gümrük ofisleri ve risk uzmanları dahil AB dış sınırının tamamını kapsayan kontrol zinciri CRMS-2 ile birbirine bağlanmıştır.

Gümrük Risk Yönetimi Sisteminin Ortak Risk Kriterleri ve Standartları

CRMS’ye üye devletlerin risk analiz sistemlerinde uygulanacak bir dizi kriterler benimsemiştir. Bu kriterler, Birlik Gümrük Kanunu’nun (Union Customs Code-UCC) Madde 50(1)’ in yetkilendirilmesine dayanan bir uygulama ile kanununda belirtilmiştir.

Öncelikli olarak AB’nin ve vatandaşlarının güvenliği ve emniyeti üzerinde ciddi etkileri olabilecek yüksek riskli gönderileri/malları belirlemeyi ve ortak risk analizine dayalı olarak dış sınır boyunca eşdeğer koruma sağlamayı amaçlamaktadır.

CRMS’de yer alan bilgiler gizlilik esasına dayalı olarak hassastır ve yalnızca gümrük kullanımı içindir. Halkın erişimine açık değildir. Genellikle CRMS kullanıcıları, gümrük idarelerinden risk ve kontrol uzmanları ile gümrük risk yönetimi ve risk bilgileri ile ilgili konularda Avrupa Komisyonu’ndan uzmanlardır.

CRMS’de öncelikli Kontrol Alanları belirlenmiştir. Birliğin gümrük kontrolü için öncelikli olarak ele alınacak belirli alanları belirlemesine olanak tanıyan temel mekanizma içersin de belirlenen alanlar, ortak risk değerlendirme kriterleri ve gerçek zamanlı risk bilgisi alışverişi esas alınarak koordineli bir şekilde yürütülürken, güçlendirilmiş gümrük kontrollerine de tabi tutulmaktadır.

Öncelikli alanlar herhangi bir gümrük prosedürü, mal türü, trafik rotası, ulaşım şekli veya ekonomik operatörlerle ilgili olabilir. Seçilen alanlar, başlangıç ​​ve bitiş tarihi ile önceden belirlenmiş sınırlı bir süre boyunca artan düzeyde risk analizine ve gümrük kontrollerine tabi tutulurken, gerçekleştirilecek kontrolün bir Üye Devlet veya belirli bir liman veya sınır noktası içindeki ticaret akışları üzerindeki etkisi açısından orantısız veya aşırı derecede yıkıcı olmamasını sağlamak amacıyla Üye Devletler için yerleşik değerlendirme prosedürlerine ve esnekliğe sahip olmasına da dikkat edilmektedir.

Gümrük Risk Yönetimi Sisteminin geliştirilmesi ile birlikte İthalat Kontrol Sistemi (Import Control System) sistemin tamamlayıcı bir parçası olarak oluşturulmuştur.

İTHALAT KONTROL SİSTEMİ (ICS-2)

İthalat Kontrol Sistemiİngilizcesi Import Control System (ICS) varış öncesi güvenlik ve emniyet programıdır. Bir yandan Avrupa Birliği sınırları dışındaki ticaretin akışını daha kolay hale getirirken diğer yandan etkin risk analizi ile gümrük kontrollerinde etkinliği artırması amaçlanmaktadır. Bu anlamda aslında Avrupa Birliği iç pazarı ve AB tüketicilerinin korunması açısından ilk kontrol ve savunma hattını temsil etmektedir.

Bu çerçevede gümrük risk analizi ve kontrollerinin, özellikle güvenlik ve güvenlik riskleri, hava kargolarında olabilecek tehlikeli patlayıcılar, narkotikler, tehlikeli sahte ilaçlar, tehlikeli oyuncaklar veya elektronikler, silahlar ve her türlü organize kaçakçılığın önlenmesi gibi birçok konuyu kapsadığı görülmektedir. Aynı zamanda e-ticaretin küresel ticarette hacminin artması ve ticaret iş modellerinde meydana getirdiği değişiklikler nedeniyle, gümrükler tarafından denetlenen sevkiyatların hacmi de günden güne katlanarak artmasına neden olurken ilk defa 15 Mart 2021 tarihinde uygulamaya konulan Import Control System 2’nin önemini daha da artırmaktadır.

Avrupa Birliği bu yeni gelişmiş kargo bilgi sistemi ICS2 ile AB iç pazarını ve vatandaşlarını korumayı amaçlayan yeni bir gümrük emniyeti ve güvenlik düzenleme sistemini yürürlüğe koymuştur. Bu sistem ile varışlarından önce Avrupa Birliği’ne giren tüm mallar hakkında daha detaylı ve etkin bilgi toplanacak ve tüm ekonomik operatörler de giriş özet beyan aracılığıyla bu güvenlik ve emniyet verilerini ICS2’ye beyan edeceklerdir. Bu sayede, gelişmiş kargo bilgileri ve risk analizi, tehditlerin erken tespit edilmesini sağlayacak ve gümrük yetkililerinin tedarik zincirindeki en uygun noktada müdahale etmesine yardımcı olacaktır.

Günümüzde uluslararası ticari yolların gelişmesi ile birlikte özellikle AB’nin içinde bulunduğu pazarın güvenliğini sağlamayı birinci öncelik haline getirmesi ticaret vizyonu çerçevesinde büyük ölçekli bir ileri kargo bilgi sistemi olan İthalat Kontrol Sistemi 2 (ICS2) ile desteklenen yeni bir gümrük varış öncesi güvenlik ve güvenlik programını uygulamaya geçirmesine neden olmuştur.

Uygulamaya konan program Gümrük Risk Yönetimi Sisteminin (CRMS) kapsamında gümrük risk yönetimini güçlendirmek için AB’ne entegre bir yaklaşımı oluşturmaya yönelik katkı sağlamaya çalışırken aynı zamanda AB dış sınırları boyunca meşru ticaretin serbest akışını kolaylaştırmayı ve AB iç pazarının ve AB tüketicilerinin korunması açısından hukuk, risk kontrolleri ve ticari operasyonel perspektifler açısından risk analizleri sürecini yeniden şekillendirmeyi amaçlamaktadır.

Uygulama sayesinde AB’ye giren tüm malların AB’ye varışlarından önce Ekonomik Operatörler (EO’lar) ile Giriş Özet Beyanı (ENS) aracılığıyla emniyet ve güvenlik verilerini ICS-2’ye beyan etmeleri sağlanırken program sayesinde verimli ve etkili olarak gümrük güvenliği ve emniyet yeteneklerini ülkelerin dış sınırlarında yer alan gümrük kapıları, limanlar ve havalimanlarında yürütülen gümrük işlemleri, insan sağlığı, vatandaşlar ve iç pazar emniyet ve güvenlik tehditlerine karşı korumada önemli bir rol oynamaktadır.

Başka bir anlatımla bu yeni gümrük emniyeti ve güvenliği varış öncesi programı ve düzenleyici rejimin ICS2, varışlarından önce AB’ye giren veya AB’den transit geçen tüm mallar hakkında Ekonomik Operatörlerden (EO) emniyet ve güvenlik verilerini toplarken EO’ların ise verileri ICS2’ye Giriş Özet Beyannamesi (ENS) biçiminde sunma konusunda yasal bir yükümlülüğü olması zorunluluğunu sağlarken ICS2, gümrük ithalat beyannamelerinin serbest dolaşıma girmek üzere işlenmesinde kullanılmamasına ve bu beyannamelerin direk ulusal ithalat sistemlerine sunulmasına zemin hazırlar.

Bu noktada gelişmiş kargo, sevkiyat, eşya bilgileri ve risk analizi, tehditlerin erken tespit edilmesini sağlayarak ön alıcı bir rol üstlenecek ve gümrüklerin tedarik zincirine en uygun yer ve zamanda müdahale etmesine imkân sağlarken “önceden değerlendir, gerektiğinde kontrol et” stratejik ilkelerini izleyen katmanlı bir gümrük güvenliği ve emniyet riski yönetimini desteklemeyi amaçlar.

ICS-2 Sürümleri

UCC – Birlik Gümrük Koduna uygun olarak çalışma programı ( Komisyon Uygulama Kararı (AB) 2019/2151 – UCC Çalışma Programı), İthalat Kontrol Sistemi 2 (ICS2) üç sürümde kullanılması planlanmıştır.

Her sürüm, farklı Ekonomik Operatörleri (EO’lar) ve ulaştırma modellerini etkiler. EO’lar sağladıkları hizmetlerin türüne bağlı olarak mallarını ICS2’ye bildirmeye başladıktan sonra ICS-2’nin belli zaman dilimleri öngörülerek üç yayınlanma tarihiyle (15 Mart 2021, 1 Mart 2023 ve 1 Mart 2024) bağlantılı olarak toplamda 3 sürümde tamamıyla yürürlüğe girecektir.

Sürüm-1: AB içindeki ve dışındaki posta operatörleri ile ekspres taşıyıcılar için

gümrük bölgesine hava yoluyla taşınan tüm ekspres ve posta gönderileri (AB üzerinden transit geçen posta gönderileri,  15 Mart 2021 tarihi itibarıyla ICS2 uygulanmaya başlanmıştır.

Sürüm-2 : Hava kargo taşıyıcıları, Forwarder ve lojistik şirketleri için 1 Mart 2023 tarihi itibarıyla ICS2 uygulanmaya başlanmıştır.Ekspres taşıyıcılar ve Avrupa merkezli Belirlenmiş posta operatörleri, ICS2’ye veri sağlar Üçüncü ülke posta operatörleri, Avrupa merkezli belirlenmiş posta operatörlerine veri sağlar Posta, ekspres ve genel kargo gönderilerinde hava yoluyla taşınan tüm ürünler Ekspres taşıyıcılar, bölge dışı döviz büroları dahil posta operatörleri, hava taşıyıcıları, nakliye komisyoncuları, yer hizmetleri acenteleri vb. veri akışı içerisinde yer almıştır.

Sürüm-3: AB’de yerleşik nihai alıcılar (deniz yoluyla alınan eşyalar için), deniz, demiryolu ve karayolu taşımacıları için 1 Mart 2024 tarihi itibarıyla ICS2 uygulamaya konulacaktır. Aynı zamanda NCTS ve diğer sistemlerle bağlantı ICS2 (Sürüm 3) ve NCTS (Aşama 6) arasındaki arayüz 1 Mart 2024’ten itibaren uygulanacaktır. Ulusal Gümrük İdareleri, EO’lara, bir ENS’nin sunulması için belirlenen belirli zaman sınırları içinde, eksiksiz bir ENS veri öğeleri kümesi içeren, demiryolu ve karayolu taşımacılığı modu için birleşik NCTS beyannameleri dosyalama seçeneği de ilerleyen zamanlarda sunulabilir.

TÜRKİYE’NİN ICS-2 KARŞISINDAKİ DURUMU

Halihazırda havayolundaki tüm taşımacılar için 1 Mart 2023 tarihi itibariyle ICS2 2. sürüm yürürlüğe girmiş ve uygulamaya konulmuştur. Yine konu ile ilgili olarak Avrupa Birliği (AB) Türkiye Delegasyonu Ticaret ve Ekonomi Bölümünden alınan bir yazıya atfen Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin yazısında, varış öncesi önbilgi sistemi olan ve güvenlik ve emniyet esasına dayanarak AB Gümrük Bölgesi’ni korumayı hedefleyen İthalat Kontrol Sistemi’nin (ICS2) ikinci sürümünün 1 Mart 2023 tarihinden itibaren uygulanmaya başlandığı bildirilmekte olup, uygulamanın posta operatörleri, ekspres kargo taşımacılığı, navlun sevkiyatı, lojistik hizmet sağlayıcıları ve havayolu taşımacılığı sektörlerini etkileyeceği belirtilmektedir.

Bilindiği gibi Türkiye, Gümrük Birliği’ne üye olmasına rağmen Avrupa Birliği’ne dâhil değildir. Ancak Avrupa Birliği’ne üye ülkelerden olmamasına rağmen Norveç ve İsviçre ile AB arasında ikili anlaşmalar yapılmış ve her iki ülke de kendi mevzuatlarını güvenlik, sağlık ve güvenlik (yasaklamalar ve kısıtlamalar) alanında AB iç pazarının yürürlükteki mevzuatıyla ve ICS2 sistemiyle uyumlu hale getirmiştir. Hâlihazırda Türkiye’de yürürlükte olan mevzuatta durum böyle değildir.

Her ne kadar Türkiye’ye yapılan ithalatlar ve AB dışındaki ülkelere Türkiye’den yapılacak ihracatlar da ICS2 uygulanmasa da hâlihazırda AB üyesi ülkelere ihracat yapan firmaların ve taşıyıcıların sistemlerini, bilgisayar altyapılarını ICS2’ye uyumlu hale getirmesi gereklidir. Zira belirtildiği üzere ICS2’nin gereklilikleri sağlanmadığı takdirde eşyanın AB’de gümrük işlemleri tamamlanamayacak ya da cezai müeyyidelerle karşı karşıya kalınabilecektir. Ayrıca ilerleyen süreçlerde Avrupa Birliği ile yapılacak anlaşmalar ya da protokollerle Türkiye’de de bu sistemin uygulanmasının önünde bir engel bulunmamaktadır. Bu sebeple bu sistemin kullanılmasına muhatap olabilecek tüm tarafların gerektiği durumda altyapılarının hazır olması gereklidir. Türkiye’de ICS2 tüm işlemlerde uygulanmasa bile, altyapıların bu sisteme uygun bir şekilde hazırlanması, risk analizi ve kontrolü ile güvenlik tedbirlerinin de daha verimli ve sağlıklı şekilde yürütülmesine katkı sağlayacağı kaçınılmazdır.

Ayrıca belirmek gerekir ki, 1 Mart 2024 tarihi itibarıyla ICS2 karayolu ve demiryolu taşımacılığında da uygulamaya konulacağı için, Türkiye’de NCTS sistemi ile de entegre hâle getirilmesi beklenmektedir.

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Gümrük Risk Yönetim Sistemi (CRMS) AB’nin dış sınırındaki ve sınırları içindeki en yüksek risklere yönelik AB çapında gümrük müdahalesini kolaylaştırdığı için Birlik risk yönetimi çerçevesinin geliştirilmesinde kilit bir unsurdur. Avrupa Birliği gümrük bölgesindeki kuralların belirlendiği Birlik Gümrük Kanunu uyarınca düzenlenmiş Ortak Gümrük Risk Yönetim Sistemi, ortak risk kriterleri ve standartları, öncelikli kontrol alanları ve risk bilgilerinin değişimi sacayakları üzerine bina edilmiştir. Bunun sonucu olarak, AB dış sınır güvenliğini, AB vatandaşlarını ve insan sağlığını, AB iç pazarını her türlü tehlike ve risklerden korumak amacıyla geliştirilen bilgisayar sistemi olan Import Control System 2 risk analizleri ile tehditlerin erken tespit edilmesini sağlayarak ön alıcı bir rol üstenmesini sağlarken bunun yanı sıra eşyanın ihraç ülkesinden AB’ye varışına kadar olan tedarik zincirinde en uygun yer ve zamanda müdahale edilebilmesini de sağlayacaktır.

İthalat Kontrol Sistemi (ICS) içerisinde önceden belirlenen sürümlerle, farklı taşıma şekillerine göre uygulamaya konulmaya başlanan bu sistem ile birlikte AB ülkeleri ile ticaretine devam eden tüm tarafların gerekli altyapılarını kurarak ve hazırlıklarını tamamlayarak uyum sağlamaları oldukça önemli olması  ilerleyen süreçlerde, gereklilikleri yerine getirmeyen taşımacılar, firmalar AB ülkelerine ihraç ettikleri eşyaların gümrük işlemlerini tamamlayamama ya da birtakım cezai müeyyidelerle karşı karşıya kalmasına neden olacaktır. Türkiye’nin de AB ülkeleri ile yoğun ticaretini sürdürmesi sebebiyle AB gümrük idarelerinde çeşitli sorunlar yaşamamaları için bu sistem içersinde gerekli düzenlemeleri yapması ve bu kapsamda özellikle taşıyıcıların ve lojistik şirketlerinin yeni sistem aracılığıyla uygulanan gerekliliklere sistemlerini en kısa sürede uyumlu hale getirmeleri önem arz etmektedir.

Bakanlığımız web sitesinde yayınlanan duyuru metnine göre; İthalat Kontrol Sistemi 2 (IMPORT CONTROL SYSTEM, ICS2), 2023 yılı sonunda ‘’2023/2879 sayılı (yeni) bir Çalışma Programı’’ ile güncellenmiş olup, Deniz yolu, karayolu ve demiryolu taşımacılıklarını kapsayan Sürüm 3’ün operasyonel süreci öncelikle deniz yolu taşımacılığına konu sevkiyatlar için 3 Haziran 2024 tarihi itibarıyla AB gümrüklerinde başlayacaktır. Karayolu ve demiryolu taşımacılığı için ise sisteme geçişin 1 Nisan 2025 tarihinde başlaması planlanmaktadır.

KAYNAKÇA

https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs-4/customs-security/import-control-system-2-ics2-0_en 20.02.2024 tarihinde erişildi

https://lebibyalkin.com.tr/makale/avrupa-birliginde-yeni-risk-kontrol-yonetim-modeli-olarak-import-control-system-2- 15.01.2024 tarihinde erişildi.

https://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://files.igmd.org.tr/doc/13102022-092238_turkcepdf.pdf 01.02.2024 tarihinde erişildi

https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs-4/customs-risk-management/customs-risk-management-framework-crmf_en#the-exchange-of-risk-information 11.02.2024 tarihinde erişildi.

https://commission.europa.eu/index_en 07.02.2024 tarihinde erişildi

https://circabc.europa.eu/ui/group/528298e7-ca03-47a5-8a59-4cd4f7f5f12d 04.01.2024 tarihinde erişildi.

2015/1998 Komisyon Uygulama Tüzüğü Ek – 6.8.7 maddesinde PLACI uygulaması için AB AVSEC yetkililerine karşı kuruluşların yükümlülükleri: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32021R0255&from=EN 15.02.2024 tarihinde erişildi

Komisyon Uygulama Yönetmeliği (AB) 2015/2447 – PLACI Hava Kargo Güvenliği yönlendirmeleri ile ilgili AB gümrük makamlarına karşı EO yükümlülükleri RfI, RfS, DNL (Madde 186): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L:2021:063:TOC 18.02.2024 tarihinde erişildi.

Komisyon Uygulama Kararı (AB) 2019/2151 – UCC Çalışma Programı https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1583245779608&uri=CELEX:32019D2151 12.01.2024 tarihinde erişildi.

https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs-4/customs-security/import-control-system-2-ics2-0/faq_en 06.02.2024 tarihinde erişildi.

https://ticaret.gov.tr/duyurular/avrupa-birliginin-ab-ithalat-kontrol-sistemine-duyuru-metni-ve-sik-sorulan-sorular-sss-belgesi 18.05.2024 tarihinde erişildi.

Günümüzde uluslararası ticaretin kolaylaştırılması ve hızlandırılması konusunun önemi giderek artmaktadır. Uluslararası ticaretin kolaylaştırılması uygulamalarında da gümrük idarelerine önemli bir rol düşmektedir. Bu kapsamda, ulusal gümrük idareleri yeni gümrük sistemleri geliştirip uygulamaya koysa da bu alandaki önemli aktörlerden biri olan Avrupa Komisyonu, yeni sistemler oluşturmanın yanında bu sistemleri 27 üye ülke arasında koordineli olarak uygulamaya çalışmakta, “Birlik Felsefesi”ni gümrük alanında da ileri bir noktaya taşımaktadır. Bu çalışmada,  bir AB elektronik gümrük sistemi olan ICS2’nin ne olduğu, işlevi ve yapısı ortaya konularak birçok ülke tarafından ortak kullanılan bir elektronik gümrük sisteminin ulusal sistemlerden ayrıştığı yönler gösterilecek, diğer taraftan ICS2’nin ilerleyen dönemlerde devreye alınacak yeni aşamalarının ülkemiz taşıyıcılarına ve taşıma işleri organizatörlerine olası etkileri değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler: ICS2, Import Control System, ithalat kontrol sistemi, PLACI, ortak risk analizi

GİRİŞ

İthalat Kontrol Sistemini (Import Control System-ICS2) anlayabilmek için öncelikle Avrupa Birliğini (AB) böyle bir sistemi oluşturup kullanmaya iten nedenleri anlamak gerekmektedir.

AB’nin en büyük önceliklerinden biri, Birlik üyesi ülke vatandaşlarının güvenliği ile AB tek pazarının emniyetini ve güvenliğini sağlamaktır. Söz konusu güvenlik, ancak AB’ye giren eşyaların güvenilir olmasıyla mümkündür. Zira, her yıl AB’ye trilyon Euro değerinde eşya girmekte ve dünya eşya ticaretinin %15’i AB’den geçmektedir. Bu nedenle AB, vatandaşlarının ve pazarının güvenliğini sağlayabilmek için eşyaların varışı öncesi bir emniyet ve güvenlik programı uygulamaktadır. (TAXUD, 2022)

Söz konusu program, tüm eşyaların AB’ye varışı öncesinde ekonomik operatörlerin (gümrük mevzuatı kapsamındaki faaliyetlerle ilgili kişi) özet beyan yoluyla emniyet ve güvenlik verisini elektronik bir gümrük sistemi olan ICS2 ile beyan etmelerini zorunlu tutmaktadır. (TAXUD, 2022) 

ICS2, özet beyan verisini aldıktan sonra verileri AB Ortak Risk Yönetimi Çerçevesi kapsamında emniyet ve güvenlik risk analizine tabi tutarak tehditleri tespit etmekte ve bu suretle gümrük idarelerine arz zincirinin en uygun noktasında müdahale etme şansı tanımaktadır. (TAXUD, 2022) 

Emniyet ve güvenlik kapsamındaki riskleri; hava kargodaki patlayıcılar, narkotikler, prekürsörler, tehlikeli sahte ilaçlar, tehlikeli oyuncaklar veya elektronikler, kontamine gıdalar, silahlar ve her türlü organize kaçakçılık olarak sayabiliriz. (TAXUD, 2022) 

İTHALAT KONTROL SİSTEMİ (ICS2) NEDİR?

ICS2 aslında 1 Ocak 2011 tarihinde uygulamaya giren ICS1’in yeni bir versiyonudur. 1 Mayıs 2016 tarihinde yürürlüğe giren Birlik Gümrük Kodu (Union Customs Code-UCC) ile uygulamaya giren yeni düzenlemeler ve diğer elektronik gümrük sistemlerindeki dönüşüm ICS1’in dönüşümünü de beraberinde getirmiştir.

Her ne kadar sistemin adında “ithalat” kelimesi geçse de sistem, serbest dolaşıma giriş rejimi ile ilgili bir kontrolü kapsamamaktadır. (TAXUD, 2022) 

ICS, bir üye ülkede başlayan ithalat işlemlerinin, giriş özet beyan (ENS) tekrar sunulmadan başka bir üye ülkede tamamlanabilmesini sağlamaktadır. ENS, daha sonra risk değerlendirmesine girmekte ve emniyet ve güvenlik verisi diğer üye ülkeye iletilmektedir. (www.revenue.ie)

Ayrıca, İsviçre ve Norveç, ICS2’nin bir parçası olmak da dahil olmak üzere AB’de yürürlükte olan aynı emniyet ve güvenlik önlemlerini uygulamayı kabul ettiğinden, bu ülkeler ile AB arasındaki ticaret, giriş ve çıkış özet beyanları sunma zorunluluğundan muaf tutulmaktadır. (TAXUD, 2022)

Yukarıda da bahsedildiği üzere ICS2 elektronik gümrük sistemi, ekonomik operatörlerin özet beyan bilgilerini sunduğu ve bu bilgilerin emniyet ve güvenlik amaçlı gümrük risk analizine tabi tutulduğu bir sistemdir. Taşıyıcı tarafından, sisteme entegre bir ülke gümrük idaresine özet beyan verildikten sonra, söz konusu bilgiler taşıtın uğrayacağı diğer ülke gümrük idarelerine de iletilmekte bu suretle sisteme entegre diğer ülke gümrük idarelerine tekrar özet beyan verme gereği ortadan kalkmaktadır. Emniyet ve güvenlik açısından AB gümrük bölgesi tek bir birim gibi hareket ettiğinden özet beyan, sisteme üye ülkelerce kendi risk kriterleri yerine AB ortak risk kriterlerine göre risk analizine tabi tutulmaktadır. Ancak sistem, üye ülkelerce ilave risk analizi yapılmasını da engellememektedir. Bununla birlikte, ilave risk analizi sonuçlarının sisteme kaydedilmesi gerekmektedir.

Eşyaların AB’ye girişi, 5 aşamalı bir süreçten oluşmaktadır. ICS2, bu aşamalardan ilk üçünü kapsamaktadır. (TAXUD, 2022) 

1) Giriş özet beyanın (entry summary declaration-ENS) sunulması (ICS2 kapsamında)

2) Taşıma araçlarının varış bildirimi (ICS2 kapsamında)

3) Eşyaların gümrüğe sunulması (ICS2 kapsamında)

4) Eşyaların geçici olarak depolanması

5) Eşyaların bir gümrük rejimine tabi tutulması

ICS2’de özet beyan verilmesinden sonra özet beyanın AB Ortak Risk Yönetimi Çerçevesi kapsamında emniyet ve güvenlik risk analizine tabi tutulduğunu ifade etmiştik. ICS2’nin en önemli noktalarından biri AB Ortak Risk Yönetimi Çerçevesi olduğundan bu konuya ayrıca değinmek gerekmektedir.

AB ORTAK RİSK YÖNETİMİ ÇERÇEVESİ (CRMF) NEDİR?

1992 tarihli UCC’de 2005 yılında yapılan değişiklikle (648/2005 sayılı Konsey Tüzüğü) Birlik gümrük bölgesine giren ve çıkan eşya için Birlik genelinde eşit düzeyde bir gümrük kontrolünün sağlanması amacıyla üzerinde uzlaşılan ortak standartlar ve risk kriterlerinin benimsenmesi, bu nedenle Komisyonun ve üye ülkelerin birlik geneli risk yönetim çerçevesi oluşturması gerekliliği getirilmiştir. 2006 yılında yapılan değişiklik ile de Birlik düzeyindeki risk yönetiminin elektronik veri alışverişine dayalı olarak nasıl yapılacağı detaylı bir şekilde açıklanmıştır.

Diğer bir ifadeyle, AB Ortak Risk Yönetimi Çerçevesiherhangi bir AB üyesi ülkeye giren bir araç ve eşya için özet beyan verildiğinde AB ortak risk analizi sistemi kapsamında ortak risk kriterleri uygulanmasını belirtmektedir.

ICS2 AŞAMALI OLARAK UYGULAMAYA GİRECEKTİR

I. Aşama: 15 Mart 2021

Hızlı kargo firmaları, posta operatörleri (Avrupa merkezli ve Avrupa’ya gönderi yapan üçüncü ülke posta operatörleri) – Minimum ENS veri setini kullanarak Yükleme Öncesi Kargo Bilgilerini (Pre-loading Advance Cargo Information- PLACI) ileteceklerdir. (TAXUD, 2022) 

Avrupa Birliği’nde yerleşik ekspres taşıyıcılar ve posta operatörleri, AB gümrük bölgesine getirmekten sorumlu oldukları tüm eşyalar için ICS2’ye Elektronik Giriş Özet Beyan (ENS) formatında minimum ön elektronik veri setini sağlayacaklardır. (TAXUD, 2022) 

Elektronik Giriş Özet Beyanı (ENS), Birlik gümrük bölgesine girecek tüm ekspres ve posta gönderileri için zorunlu olacaktır. ICS2, mevcut sivil havacılık güvenlik gereksinimlerine ekstra bir güvenlik katmanı sağlamayı amaçlamaktadır. PLACI, ENS’nin bir alt kümesi olarak, AB gümrük makamları tarafından hava kargo ve posta güvenliği risk değerlendirmeleri yapmak için kullanılacaktır. (TAXUD, 2022) 

ICS2, PLACI verisini de aldığından PLACI’nın ne olduğu konusunu açıklamak faydalı olabilir.

PLACI, eşyaların üçüncü bir ülkede uçağa yüklenmesinden önce mümkün olan en kısa sürede doldurulması gereken zorunlu minimum veri seti (7+1) olan bir kısmi ENS dosyalama türünü ifade eder. Yalnızca hava trafiği ile sınırlıdır ve tüm eşyaları (yani genel kargo, ekspres gönderiler ve posta gönderileri) kapsar. (TAXUD, 2022) 

Dünya Gümrük Örgütü tarafından yayınlanan SAFE Standartlar Çerçevesi’nin 2021 yılı versiyonunda da, Pillar 1- Customs-to-Customs ayağının 2.1 Standart no.lu “Entegre Arz Zinciri Yönetimi” başlığında, gümrük idaresinin ilgili diğer kuruluşlarla işbirliği içerisinde taşıyıcıdan, freight forwarderdan, entegratörden, posta idaresi veya onların acentesinden Ek-III’de yer alan yükleme öncesi veri seti sunulmasını talep ederek hava kargosu ve posta gönderisi için ek bir güvenlik risk değerlendirme katmanı uygulayabileceği belirtilmiştir.

Ek-III’de 7+1 veri seti, gönderici adı, gönderici adresi, alıcı adı, alıcı adresi, gönderi sayısı, toplam bürüt ağırlık, kısa kargo açıklaması, + hava ara/ana konşimento bilgisini kapsamaktadır.

II. Aşama: 1 Mart 2023

Hızlı kargo firmaları ve posta operatörlerine ilave olarak havayolu taşıyıcıları ve freight forwarderlar hava taşımacılığındaki tüm eşyalar için full ENS veri setini tamamlamalıdırlar. Posta, ekspres ve genel kargo gönderilerinde hava yoluyla taşınan tüm eşyalar, yükleme öncesi veri gereksinimlerine ek olarak, varış öncesi ENS veri gereksinimlerini de tamamlamak zorunda olacaktır. (TAXUD, 2022) 

Diğer bir ifadeyle söz konusu tarihte sadece yükleme öncesi değil varış öncesi bilgiler de özet beyan üzerinden ICS2’ye iletilecektir.

III. Aşama: 1 Mart 2024 

Posta ve ekspres gönderi taşıyıcıları da dahil olmak üzere deniz ve iç su yollarında, karayollarında ve demiryollarında mal taşıyan operatörler tüm eşyalar için full ENS veri setini tamamlamak zorundadır. (TAXUD, 2022) 

ICS2’NİN TÜRK TAŞIMACILIK SEKTÖRÜNE ETKİLERİ

Aşağıdaki tabloda da görüleceği üzere, toplam ihracatımızın yaklaşık % 40’ını, ithalatımızın da yaklaşık % 30’unu AB üyesi ülkeler ile yaptığımız dikkate alındığında, ICS2’nin aşamalı olarak devreye alınmasının taşımacılarımızı ve dolayısıyla ihracatçılarımızı önemli derecede etkilemesi beklenmektedir.

Tablo 1: Türkiye AB İthalat-İhracat İstatistikleri

Sistemin etkilerinden ilki ICS2’ye entegrasyonda teknik gerekliliklerin sağlanması ile yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesidir. Söz konusu yükümlülükler kapsamında ICS2’nin birinci faz aşamasında taşıyıcılar (posta ve hızlı kargo eşyası için) eşyayı uçağa yüklemeden önce PLACI verilerini özet beyan aracılığıyla ICS2’ye sunacaklardır. Daha sonra bu veriler üzerinden yükleme öncesi risk analizi çalıştırılacak, eğer risk analizi sonucu olumlu ise taşıyıcıya risk analizinin tamamlandığı bilgisi, şayet olumsuzsa eşyanın uçağa yüklenmemesi yönünde bildirim iletilecektir. (TAXUD, 2022) 

Dünya Gümrük Örgütü tarafından yayınlanan SAFE Standartlar Çerçevesi’nin 2021 yılı versiyonunda da, Pillar 1- Customs-to-Customs ayağının 2.1 Standart nolu “Entegre Arz Zinciri Yönetimi” başlığında da, havacılık güvenliğine yönelik riski azaltmak için, gümrük idaresinin, sivil havacılık makamları ve diğer uygun kuruluşlarla işbirliği içinde, yüksek riski zamanında değerlendirebilmek ve yüksek risk taşıyan gönderilerin tespiti halinde eşyanın uçağa yüklenmemesi için “Yükleme (Do Not Load)” mesajını iletebilen bir sistem oluşturulması gerekliliğinden bahsedilmiştir.

Bu yönleriyle ICS2, SAFE Standartlar Çerçevesi’nde yer verilen hava kargo güvenliği gerekliliklerini de karşılamaktadır.

1 Mart 2023 tarihinde yürürlüğe girecek ikinci faz aşamasında ise havayolu genel kargo eşyası, ICS2 üzerinden sunulan özet beyan bilgileri üzerinden hem yükleme öncesi hem de varış öncesi risk analizine tabi tutulacaktır. (TAXUD, 2022) 

Taşımacıları etkileyen diğer bir husus ise özet beyanı doldurmakla kimlerin yükümlü olduğudur. Özet beyan genelde taşıyıcılar tarafından doldurulup verilmektedir. Ancak taşıyıcının tüm özet beyan bilgilerine sahip olmaması durumunda freight forwarder ya da ithalatçı tarafından da kısmen doldurulabilmektedir.

Yukarıdaki bilgilerden de anlaşılacağı üzere, ICS2’de özet beyan verileri üzerinden iki aşamalı risk analizi yapılacaktır. Taşımacılarımızın özellikle ikinci faz aşamasına geçilmeden önce sistemi tanımaları, anlamaları, entegre olmaları ilerde yaşanabilecek muhtemel sorunların önüne geçilmesinde yardımcı olacaktır.

Bunlardan ayrı olarak ICS2, merkezi özet beyan sistemi ve ortak risk analizi uygulaması nedeniyle gümrük işlemlerinin daha hızlı ve kolay bir şekilde yapılmasını da sağlayacaktır. Örneğin, İtalya’ya gelen bir uçak, özet beyan verdikten ve risk analizine tabi tutulduktan sonra özet beyan verileri ve risk analizi sonuçları merkezi olarak sistemde yer aldığından Almanya’ya uçuşunda tekrar özet beyan vermek zorunda kalmayacaktır. Diğer bir ifadeyle, eşya Birliğe girdikten sonra AB ülkeleri ile sisteme dahil diğer ülkeler arasındaki taşımalarda özet beyan verilmesine ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu yönüyle sistem, emniyet ve güvenlik bağlamında AB’yi tek bir alan olarak kabul etmekte, bunun yanında verilerin tekrar tekrar verilmesine ihtiyaç bulunmadığından gümrük işlemlerini hızlandırmaktadır.

SONUÇ

ICS2 esas itibariyle AB üyesi ülkeler için oluşturulmuş ve kullanılmakta olan bir sistemdir. Merkezi özet beyan sistemi ve ortak ve tek bir risk analizi sistemiyle AB bölgesel entegrasyonunu gümrük alanında daha ileri bir aşamaya taşımada katkı sağlamaktadır. Diğer taraftan, İsviçre ve Norveç AB üyesi olmamakla birlikte kısaca “gümrük güvenlik bölgesi” anlaşmaları olarak da adlandırılan anlaşmalar (gümrük güvenlik önlemleri ile eşyaların taşınması ilişkin kontrollerin ve formalitelerin basitleştirilmesine ilişkin anlaşmalar) ile sisteme dahil olmuşlardır. Anlaşmalar temel başlıklar itibariyle, akit tarafların eşyaların gümrük bölgesine girişte gümrük emniyet ve güvenlik kontrollerinin uygulanması, özet beyana ilişkin hükümler, ortak risk analizi sisteminin çalışması, ICS2 sistemi entegrasyonu, yetkilendirilmiş yükümlülere ilişkin hükümleri içermektedir.

Ülkemizin ICS2’ye entegre olmak istemesi durumunda AB üyesi olmadığı için öncelikle İsviçre ve Norveç gibi AB Komisyonu ile gümrük güvenlik bölgesi anlaşması yapması gerekmektedir. Bu kapsamda, ICS2’ye entegrasyon sadece IT entegrasyonu olmayıp öncelikle karşılıklı gümrük formalitelerinin uyumlaştırılması ve AB ortak risk kriterlerinin benimsenmesi konusunda anlaşmaya varılması ve bu anlaşmanın metne dönüştürülmesini gerektirmektedir. IT entegrasyonu söz konusu anlaşmanın imzalanmasından sonra ve anlaşmadaki hükümler doğrultusunda gerçekleştirilebilecek bir aşamadır.

Bununla birlikte Türkiye’nin ICS2’ye entegrasyonu, AB’nin en önemli ticari partnerimiz olduğu da dikkate alındığında, gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması yönüyle büyük katkı sağlayacaktır. Zira, Türkiye’nin AB elektronik gümrük sistemlerine entegrasyon konusunda, NCTS ve REX’de olduğu gibi, yeterli tecrübesi bulunmaktadır.

KAYNAKÇA

European Commission, DG TAXUD, Import Control System 2 (ICS2), 16 Ekim 2022 tarihinde https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs-4/customs-security/import-control-system-2-ics2-0_en adresinden alındı.

European Commission, DG TAXUD, Import Control System 2 (ICS2) FAQ, 16 Ekim 2022 tarihinde https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs-4/customs-security/import-control-system-2-ics2-0/faq_en adresinden alındı.

European Commission, DG TAXUD, Import Control System 2-Release 1, 18 Ekim 2022 tarihinde https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs-4/customs-security/import-control-system-2-ics2-0/import-control-system-2-release-1_en adresinden alındı.

World Customs Organization (2021), SAFE Framework of Standards, 4 Kasım 2022 tarihinde http://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/topics/facilitation/instruments-and-tools/tools/safe-package/safe-framework-of-standards.pdf?la=en adresinden alındı.

European Commission, DG TAXUD, Import Control System 2-Release 2, 18 Ekim 2022 tarihinde https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs-4/customs-security/import-control-system-2-ics2-0/import-control-system-2-release-2_en adresinden alındı.

European Commission, DG TAXUD, Customs security, 27 Ekim 2022 tarihinde https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs-4/customs-security/customs-security_en adresinden alındı.

European Commission, DG TAXUD, ICS2 Operational guidance for member states, 23/02/2021, 24 Ekim 2022 tarihinde https://carina.gov.hr/UserDocsImages//dokumenti/e-Carina/ICS2//ICS2%20Release%201%20Operational%20Guidance%20for%20MS-(2021-02-23)-v0.20.pdf adresinden alındı.

European Commission, DG TAXUD, Import Control System 2-Release 3, 26 Ekim 2022 tarihinde https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs-4/customs-security/import-control-system-2-ics2-0/import-control-system-2-release-3_en adresinden alındı.

Agreement between the European Community and the Swiss Confederation on the simplification of inspections and formalities in respect of the carriage of goods and on customs security measures, consolidated text, 15.03.2021, 02009A0731(01), 28 Ekim 2022 tarihinde https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02009A0731%2801%29-20210315 adresinden alındı.

Import Control System (ICS), 13 Kasım 2022 tarihinde, https://www.revenue.ie/en/customs/businesses/electronic-systems/import-control-system.aspx adresinden alındı.

European Commission, DG TAXUD, New customs agreements with Switzerland and Norway, 13 Kasım 2022 tarihinde https://taxation-customs.ec.europa.eu/news/amendment-customs-security-agreements-switzerland-and-norway-2021-03-15_en adresinden alındı.

Commission Implementing Decision (EU) 2019/2151, Official Journal of the European Union, 16.12.2019, L 325/168

Regulation (EC) No 648/2005 Of The European Parliament And Of The Council, 4.5.2005, L 117/13

Commission Regulation (EC) No 1875/2006, 19.12.2006, L 360/64